Ook Nederlandse bedrijven treffen maatregelen tegen het coronavirus. Maar zijn ze daartoe verplicht? En waar heeft het personeel eigenlijk recht op bij besmettingsgevaar en werkuitval? Arbeidsrechtadvocaat Hans Kamerbeek vertelt hoe het zit.

Is een werkgever verplicht om maatregelen tegen het coronavirus te nemen? 
Kamerbeek: ,,Ja, want werkgevers hebben de plicht om te zorgen voor een veilige werkomgeving.” Zie onderaan dit artikel wat de WHO van je vraagt als werkgever.

Hoe zorg je daarvoor? 
,,Vraag de bedrijfsarts om de juiste informatie om het personeel in te lichten. Leg uit wat de symptomen zijn en wijs het personeel op de hygiënevoorschriften.”

Mag een werknemer thuisblijven uit vrees voor besmetting?
,,Alleen als er goede grond is voor de vrees, mag een werknemer thuisblijven. Stel dat een collega terugkomt uit risicogebied – en dat kan nu mogelijk ook de wintersportlocatie in Italië zijn – dan is er kans op besmetting. Dan mag iemand thuisblijven omdat de vrees gegrond is. Samen met de werkgever moet dan gekeken worden naar een oplossing, bijvoorbeeld thuiswerken.”

Wat moet je doen met een werknemer in een risicogebied?
,,Als je werknemers in een risicogebied hebt, moet je maatregelen treffen om te voorkomen dat ze besmet raken. Zorg dat de veiligheid van die werknemers gewaarborgd is. En haal ze indien mogelijk terug naar Nederland.” Nuance van mij: dit geldt als de werknemers voor het werk in een risicogebied zitten. Als ze er op vakantie zijn is het hun eigen verantwoordelijkheid. Al kun je als werkgever, als je contact met ze kunt krijgen, uiteraard wel het advies geven om terug te komen. Of je bereid bent om eventuele extra kosten daarvoor voor je rekening te nemen is een afweging die je zelf moet maken.

Heeft een werknemer die in quarantaine moet recht op loon? 
,,Veel bedrijven vinden dit onrechtvaardig, maar een werknemer die in quarantaine moet, heeft inderdaad recht op loon. Diegene moet overheidsmaatregelen opvolgen en kan hierdoor geen werk verrichten, daar kan hij niets aan doen.” Noot van mij: beschouw de werknemer in dit geval als “ziek”. Als je bij ziekte wachtdagen hanteert (2 wachtdagen is wettelijk toegestaan) of het loon voor minder dan 100% doorbetaalt (70% is het wettelijk minimum) dan kun je dat in deze situatie ook doen. Controle erheen sturen of de medewerker laten oproepen bij de bedrijfsarts is uiteraard niet nuttig, hij zal de controleur niet binnen (mogen) laten en niet naar de bedrijfsarts mogen gaan. Maar contact met de medewerker houden is natuurlijk zeker wel aan te bevelen.

Wat gebeurt er als een werknemer tijdens zijn vakantie besmet raakt?
,,Als een medewerker nu op vakantie is in bijvoorbeeld Noord Italië en hij moet in quarantaine blijven, dan heeft hij recht op doorbetaling van loon en gaat het niet af van zijn vakantiedagen. Maar als een werknemer zelf een risicogebied opzoekt, dan gaat deze vlieger niet op. Het valt dan onder de eigen verantwoordelijkheid. Als een werknemer toch gaat, dan kan er mogelijk zelfs ontslag uit volgen. De medewerker neemt dan niet alleen risico voor zichzelf, maar brengt ook zijn collega’s in gevaar als hij in een risicogebied is geweest.”
Stel dat scholen sluiten, de medewerker geen oppas heeft voor zijn kinderen en hierdoor niet kan komen werken. Heeft hij dan recht op doorbetaling van loon?
,,Als een school aangeeft de deuren de volgende dag te sluiten, dan kan er sprake zijn van een noodsituatie. Dit valt onder het kortdurend zorgverlof (max. 10 dagen per jaar). De medewerker krijgt doorbetaald verlof tot hij iemand gevonden heeft die de kinderen kan opvangen. Maar dat duurt natuurlijk geen week, het doorbetaald verlof is van korte duur. Daarna moet hij in overleg met de werkgever vakantiedagen opnemen of met onbetaald verlof gaan.”

Hebben werknemers recht op doorbetaling van loon als het bedrijf stil komt te liggen?
,,Als een bedrijf producten nodig heeft uit China om te produceren, maar deze worden niet meer geleverd, dan is er ook geen werk. In zo’n geval kan een werkgever gebruik maken van de werktijdverkortingsregeling. Werknemers krijgen dan een WW-uitkering. Maar dat is alleen als er sprake is van minimaal 20 procent werkuitval, een werknemer heeft in dat geval recht op maximaal 24 weken WW.” Naschrift Jos van Calsteren: dit is inmiddels veranderd, op 17 maart 2020 is de werktijdverkortingsregeling vervangen door de Noodmaatregel Overbrugging Werkbehoud, kortweg NOW. Zie voor alle details van die regeling het artikel Coronacrisis: werktijdverkorting heet nu NOW.

Wat als de aanvraag voor een werktijdsverkortingsregeling niet wordt goedgekeurd?
,,Dan moet een werkgever het op een andere manier proberen uit te zingen. Het valt namelijk binnen de risicosfeer van de werkgever, een werkgever heeft loondoorbetalingsplicht. Als doorbetalen niet lukt door de grote financiële impact van het coronavirus dan kan een werkgever ontslag aanvragen en de werknemer een uitkering krijgen via het UWV. Maar dat duurt meestal vier tot zes weken plus opzegtermijn. Bij de werktijdverkortingsregeling (inmiddels dus de NOW, red.) gaat dat veel sneller en blijft een werknemer in dienst.”

WHO vraagt elk bedrijf maatregelen tegen coronavirus te nemen

  • Het is uitermate belangrijk om de werkplek op regelmatige basis te reinigen met een ontsmettingsmiddel, stelt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
  • Werkgevers dienen hun personeel ook te stimuleren om zo veel mogelijk de handen te wassen. Dat kan bijvoorbeeld door genoeg zeepdispensers te plaatsen en met affiches te wijzen op het belang ervan. Zorg daarnaast ook voor papieren zakdoeken en afgesloten vuilnisbakken om ze in weg te gooien.
  • De WHO raadt bedrijven ook aan om een plan klaar te hebben als iemand de typische ziekteverschijnselen zou vertonen. Welke ruimte zou dan bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden om die persoon te isoleren? Welke werknemers lopen extra risico om ziek te worden? Denk dan concreet aan ouder personeel of mensen die bijvoorbeeld kampen met suikerziekte of hart- en longaandoeningen. Zulke vragen moeten in dat geval zo snel mogelijk een antwoord krijgen.
  • De WHO vraagt tot slot ook om thuiswerk te promoten. ,,Als er een uitbraak komt, kan de bevolking geadviseerd worden om openbaar vervoer en drukke plaatsen te mijden. Dankzij thuiswerken blijft je bedrijf draaiende en lopen de werknemers geen gevaar.”

Bron: Algemeen Dagblad, 27 februari 2020